3 grudnia 2025 r. w Restauracji „Pod Kogutem” w Poniatowej odbyło się spotkanie członków Związku Gorzelni Polskich (ZGP). Wydarzenie, pierwotnie planowane jako zebranie Zarządu, zostało poszerzone o udział Komisji Rewizyjnej oraz członków Związku, a także zaproszonych gości reprezentujących administrację rządową i branżę energetyczną.
Spotkanie oficjalnie otworzył Łukasz Karmowski, Prezes Zarządu ZGP. Powitał zgromadzonych, w tym przedstawicieli Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW), Instytutu Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego im. prof. W. Dąbrowskiego – Państwowego Instytutu Badawczego (IBPRS-PIB) oraz Polskiej Grupy Biogazowej (PGB).
W pierwszej części obrad prezes Karmowski przedstawił sprawozdanie z bieżących działań Związku, koncentrując się na niedawnym spotkaniu w Ministerstwie Energii i projektowanych zmianach w Prawie energetycznym. Omówił kluczowe dla branży regulacje, w tym termin na uzyskanie pozwolenia na budowę (PnB) wynoszący 36 miesięcy. Jak wyjaśnił, projekty, które nie uzyskają PnB w tym terminie, będą automatycznie wykreślane, co ma na celu „uwolnienie zablokowanych mocy przyłączeniowych” i zapewnienie stabilnego czasu na przygotowanie inwestycji.
Istotnym punktem wystąpienia była kwestia gwarantowanego minimum pracy biogazowni. Ustawodawca przewidział 14 godzin pracy dziennej w okresie od marca do września, z prawem do rekompensaty finansowej w przypadku, gdy sieć nie odbierze mocy. Prezes ZGP przedstawił jednak krytyczne stanowisko Związku, wskazując, że „funkcjonowanie biogazowni w modelu 14-godzinnym jest technicznie niemożliwe” ze względu na ciągły charakter procesu biologicznego. Zapowiedział wystosowanie pisma do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o powołanie zespołu międzyresortowego, który kompleksowo zająłby się powiązanymi kwestiami szeroko rozumianego sektora rolno-spożywczwego, biogazowni i rolnictwa.
Następnie odbyła się debata dotycząca aktualnej sytuacji gorzelni rolniczych, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów kontroli pochodzenia alkoholu etylowego (NCW i NCR). Uczestnicy, w tym Piotr Gryta i Grzegorz Włodarski, dyskutowali nad szczelnością systemu weryfikacji. Wskazano na lukę w przepisach, która umożliwia importerom sprowadzanie nieodwodnionego spirytusu (traktowanego jako biomasa) i odwadnianie go w Polsce, co pozwala na uzyskanie statusu „krajowego wytwórcy”. Zgłoszone zostały również obawy dotyczące konkurencji ze strony importu z Węgier oraz braku przejrzystości w kodach celnych.
W kolejnym punkcie programu Michał Pacuk z Polskiej Grupy Biogazowej przedstawił możliwości współpracy w zakresie „zielonej transformacji”. Oferta PGB obejmuje budowę instalacji biogazowych przy gorzelniach oraz odbiór wywaru gorzelniczego. Członkowie ZGP wyrazili zainteresowanie modelem, jednak podkreślili potrzebę stabilności umów, zwłaszcza w okresie zimowym, oraz preferencję dla rozwiązań zintegrowanych, w których gorzelnia jest zarówno dostawcą substratu, jak i odbiorcą energii oraz pofermentu.
PGB zadeklarowała gotowość uporządkowania procesu oraz przekazania sprawy do poziomu decyzyjnego i działów odpowiedzialnych za logistykę. Padła propozycja zorganizowania spotkania w Warszawie (w formule „zarządowej” lub z udziałem osób reprezentujących członków ZGP), aby zebrać uwagi systemowo, zawęzić problemy i wypracować model współpracy oparty o długoterminowe, stabilne zasady.
W wątku energetycznym pojawiła się także koncepcja spółdzielni energetycznych jako potencjalnego narzędzia obniżania kosztów energii (szacunkowo wskazywano oszczędności rzędu „kilkunastu–dwudziestu kilku procent” rachunku poprzez ograniczanie części opłat), z zastrzeżeniem, że model wymaga odpowiedniego doboru odbiorców i zbilansowania konsumpcji energii wytworzonej w ramach spółdzielni (np. włączenia jednostek samorządowych czy oświatowych).
Druga część spotkania poświęcona była danym rynkowym i naukowym. Jarosław Wesołowski oraz Dominika Załęska z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Zespołu ds. Wyrobów Alkoholowych, Departament Rynków Rolnych i Transformacji Energetycznej Obszarów Wiejskich) zaprezentowali statystyki dotyczące produkcji alkoholu etylowego i handlu nim. Uczestnicy spotkania zwrócili uwagę na niepokojącą niestabilność cen etanolu oraz wysoki poziom importu, również ze Stanów Zjednoczonych.
W części dotyczącej Polski wskazano, że główne kierunki przywozu i wywozu to m.in. Niemcy i Węgry, a także podkreślono konieczność ostrożnej interpretacji danych w zależności od kodów CN i klasyfikacji produktu. Pojawiły się pytania o możliwość pozyskania bardziej szczegółowych informacji (np. „mapy przepływów” alkoholu pomiędzy krajami UE, a także analogicznie – o zboża/surowce), aby rzetelniej ocenić skalę i strukturę konkurencji. Ze strony administracji wskazano, że część danych pochodzi z Ministerstwa Finansów (handel zagraniczny) i możliwe jest dalsze doprecyzowywanie zakresu analiz, o ile będzie to wykonalne formalnie i technicznie.
Wątek cen został zdominowany przez sygnały o wysokiej zmienności i braku przejrzystości mechanizmów rynkowych. Uczestnicy opisywali sytuacje gwałtownych wahań notowań (rzędu kilkudziesięciu euro w krótkich okresach), co w ocenie branży trudno wytłumaczyć.Podkreślano, że nawet zmiany taryfowe czy działania wobec niektórych kierunków importu nie zawsze przekładają się bezpośrednio na notowania w sposób oczekiwany.
Ostatnim merytorycznym punktem była prelekcja dr hab. inż. Magdaleny Wróbel-Jędrzejewskiej z IBPRS-PIB na temat metodologii pomiaru śladu węglowego. Przedstawiła ona założenia projektu MRiRW, którego celem jest przygotowanie branży na unijne regulacje dotyczące raportowania zrównoważonego rozwoju. Podkreślono, że zintegrowany model produkcji (rolnictwo – gorzelnia – biogazownia) pozwala na znaczną redukcję śladu węglowego, co w przyszłości może stanowić kluczową przewagę konkurencyjną polskich producentów.
Podkreślono, że inicjatywa służy nie tylko „wizerunkowi”, ale przede wszystkim przygotowaniu sektora na nadchodzące obowiązki w zakresie raportowania zrównoważonego rozwoju i rosnące wymagania łańcuchów dostaw. Zwrócono uwagę, że – nawet jeśli obowiązki formalne w pierwszym etapie obejmą duże podmioty – duże firmy będą oczekiwały danych emisyjnych od dostawców, a więc wymóg „zejdzie” w dół łańcucha.
W dyskusji pojawiły się wątki praktyczne i strategiczne:
- ryzyko, że Polska ma mniej korzystny miks energetyczny niż część państw zachodnich, co obciąża wyniki emisyjności produktów i zwiększa presję na inwestycje w efektywność energetyczną,
- wpływ zintegrowanego modelu rolnictwo–gorzelnia–biogazownia na możliwość redukcji emisji i budowania przewagi konkurencyjnej,
- zapowiedź wdrażania przepisów dot. „greenwashingu” (wymóg poparcia deklaracji środowiskowych dowodami i danymi),
- kwestie granic bilansu węglowego (np. rola upraw, pochłanianie CO₂ przez roślinność, podejście do CO₂ biogenicznego w procesach fermentacji), przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że szczegóły zależą od metodyki i zakresu projektu.
IBPRS-PIB wskazał, że prace prowadzą do opracowania wskaźników i standardów branżowych, a współpraca z firmami polega na zebraniu danych i przygotowaniu raportu (weryfikowanego następnie przez przedsiębiorstwo). Udział w projekcie – w tej formule – ma być dla przedsiębiorstw nieodpłatny. Zadeklarowano także możliwość zachowania anonimowości przy upowszechnianiu wyników.
Spotkanie zakończyło się podsumowaniem prezesa Karmowskiego, który podziękował za merytoryczną dyskusję i zaangażowanie gości. Podkreślił, że poruszone tematy – od regulacji energetycznych, przez stabilność rynku i konkurencyjność, po ślad węglowy – łączą się bezpośrednio z ekonomią przedsiębiorstw i będą w coraz większym stopniu wpływać na decyzje inwestycyjne branży.
Po części formalnej uczestników zaproszono na wyjazd studyjny i zwiedzanie zakładu (destylarni) wskazanej przez gospodarza spotkania.
